Rust is het kernwoord in het scheidingsproces

Tekst: Machteld Stilting

‘Trouw in goede en kwade dagen, in gezondheid en ziekte, tot de dood ons scheidt.’ Dat stond Elizabeth* voor ogen toen ze met Erik in het huwelijksbootje stapte. En daar heeft ze jaren voor geknokt. Ondanks de vele hobbels die ze op hun weg tegenkwamen. Scheiden was geen optie in het kerkelijke milieu waarin ze zich bevond. Bovendien kwam opgeven niet in haar vocabulaire voor. Ze wilde hoop houden. ‘Tot mijn ogen opengingen en ik inzag dat de situatie ook voor mijn dochters ondragelijk was geworden. Toen kwam er ineens een andere oerkracht in me boven.’

Elizabeth (42) luistert aandachtig. Hoort ze Yuna nou nog? Haar adoptiedochter (6) is vandaag weer bij haar vader geweest. Na zo’n bezoek is ze altijd onrustig, net als na een schoolreisje of een ziekenhuisbezoek. Het duurt langer dan normaal voordat ze in slaap valt en meestal eindigt ze halverwege de nacht bij Elizabeth in bed. Ook wil ze niet meer alleen naar de wc, terwijl ze dat al heel lang goed kan. Is het opwinding, of juist spanning? Elizabeth weet het niet. Het zorgt er wel voor dat ze vast blijft houden aan het advies van Adoptievoorzieningen: “We moeten het contact tussen Yuna en haar vader heel rustig, op bekende plaatsen en met bekende mensen opbouwen.”

Zware jeugd

Dat Erik een zware jeugd had gehad wist Elizabeth. Hij had verteld van de geestelijke en lichamelijke mishandeling door zijn vader. Zo werd zijn fietsje in de schuur hoog aan het plafond gehangen toen hij het spatbord had beschadigd, en werd hij als kleuter eens voor straf in het bos uit de auto gezet om af te leren dat hij ver bij huis vandaan zou gaan. Het trauma was er, maar ver op de achtergrond. Dat veranderde ook niet toen hij vader werd van hun twee biologisch eigen dochters (nu 19 en 14). Eigenlijk kwam het trauma pas echt aan de oppervlakte toen Erik en Elizabeth hadden besloten een kindje te adopteren. Bij de gesprekken met de Raad omschreef Erik zijn jeugd als warm en harmonieus. Toen Elizabeth haar verbazing daarover uitsprak, kwamen veel emoties los. En die bleven. Zo hevig zelfs dat ze besloten de adoptieprocedure stil te leggen. Pas na veel sessies bij een therapeut en het verbreken van het contact met zijn ouders, pakten ze de adoptiedraad weer op.

Flashbacks

Een tweede terugval kwam vier jaar geleden in China, de dag nadat Yuna bij ze was gekomen. Terug in de taxi na het maken van foto’s op de vindplek, begon Erik ineens heftig te kreunen en te shaken. Elizabeth: “Achteraf gezien zorgde het graven in het verleden van Yuna voor flashbacks naar zijn eigen jeugd.” Weer in Nederland had Erik veel nachtmerries. Ook trok hij zich steeds meer terug uit het gezinsleven. Hij werd vlak en emotieloos. Elizabeth voelde een mengeling van medelijden en wanhoop. Natuurlijk vond ze het vreselijk wat hij had meegemaakt. “Maar ik moest 36 ballen in de lucht houden.” Haar oudste dochter is chronisch ziek. Die heeft zelfs een tijdje bij de buren gewoond, omdat ze het thuis lichamelijk en geestelijk niet meer trok. En met Yuna zat ze midden in het hechtingsproces. “Intussen kon Erik vrijwel geen bijdrage meer leveren aan de opvoeding en het huishouden omdat hij ‘tijd voor zichzelf’ nodig had. Hij vluchtte in zijn werk en weigerde hulp te zoeken.” Toen Elizabeth er na drie jaar bijna aan onderdoor dreigde te gaan, werd in overleg met de instanties besloten Erik tijdelijk op te nemen, om zijn herstel te bespoedigen. “Pas toen merkte ik hoe de meiden en ik onder druk hadden gestaan. Toen hij weg was, kwam er ineens rust in huis.” Ze merkte dat haar dochters zich ontspanden. Ook Yuna kreeg minder dwarse buien. “Maar telkens als Erik een weekend thuiskwam, stond iedereen weer op scherp.” Toch kwam scheiden nog niet in Elizabeth op. Tot ze er op een dag toevallig achter kwam dat Erik iemand anders had. “Ik zie dat overspel als de hulp van God”, vertelt ze. “Het was voor mij een wake-upcall. Erik was al een eigen weg ingeslagen.”

Omgangsregeling

Bij een scheiding hoort een ouderschapsplan. De omgangsregeling in dit plan geldt in dit geval alleen voor Yuna, want de twee oudste dochters willen voorlopig geen contact met hun vader. Yuna wil dat wel. En Elizabeth snapt dat goed. “Ze is nog te klein om bepaalde dingen te kunnen begrijpen. Voor haar is pappie nog de grote held.” Daarom wil ze Yuna het contact met haar vader niet onthouden. “Het zou schadelijk zijn als ik dat tegenhoud.” Dus zijn ze een paar maanden geleden begonnen met bezoekjes. Eerst anderhalf uur per twee weken. Dan gingen vader en dochter iets leuks doen. Naar de Ikea om een ijsje te eten, of even naar de dierentuin. Dat had al de nodige impact, weet Elizabeth. “Als ze thuis was, kon ze echt buitenproportioneel reageren als bijvoorbeeld haar Legohuis een centimeter verkeerd stond.” Inmiddels heeft Erik een huis en gaat Yuna eens per week een hele dag naar hem toe. En omdat je niet een hele dag leuke dingen kunt doen, gaat nu ook het huiselijke weer een rol spelen. Samen een broodje eten, maar ook opvoeden. “Ook dat is voor Yuna weer wennen”, merkt Elizabeth. Ze begrijpt nu ook pas goed dat papa en mama niet meer samen komen. “Ze wil dat ik haar naar Erik breng. Zodat we elkaar weer zien. Ik leg dan uit dat ik dat niet wil. Dan zegt zij: ‘Papa wil dat wel.’”

Klieren bij afscheid nemen

Erik wilde nog mediation. En samen praten met de dominee om de scheiding tegen te houden. Maar dat is voor Elizabeth een gepasseerd station. Yuna wordt door familie of vrienden naar Erik toegebracht en weer opgehaald. Omdat Erik over de grenzen van Elizabeth en haar dochters bleef gaan, loopt het contact via zijn advocaat. Die zegt dan bijvoorbeeld dat Erik graag wil dat Yuna in de vakantie drie dagen achter elkaar bij hem is. Dat begrijpt Elizabeth: “Ik zou ook best wel af en toe willen uitslapen. Maar het gaat niet om wat wij willen. Wij zijn hierin niet leidend. We moeten Yuna volgen, kijken naar wat zij aankan.”
Volgens Adoptievoorzieningen moet je nieuwe informatie fasegewijs invoeren. Dat probeert Elizabeth, maar er gebeurt gewoonweg veel tegelijk. Yuna gaat goed om met het idee dat ze binnenkort moeten verhuizen, maar dat haar moeder nu meer moet werken om het financieel te redden vindt ze lastiger. Het duurde even voordat Elizabeth dat door had. Yuna lag ’s ochtends ineens vaak dwars. Dan wilde ze niet tandenpoetsen, of niet eten, of absoluut bepaalde kleren niet aan. Waar komt dat nou ineens vandaan, dacht Elizabeth. Tot Yuna tijdens zo’n bui ‘ik mis jou zo’ zei. “Toen begreep ik dat ze klierde om het moment van afscheid zo lang mogelijk uit te stellen.”

Vallen en opstaan

Het is niet goed om dingen overhaast door te drukken omdat het zakelijk op papier is gezet, vindt Elizabeth. Het opbouwen van het contact gaat met vallen en opstaan. Laatst waren er mensen bij Erik die Yuna niet kende. Dat merkte ze aan haar gedrag. “Elke verandering moet met beleid ingevoerd worden.” Binnenkort gaat Yuna een nachtje bij haar vader slapen. Dan zorgt Elizabeth ervoor dat er de dag erna niets gepland staat. Dat ze bijvoorbeeld hooguit even lekker in bad gaat als ze weer thuis is. Rust is volgens haar sowieso het kernwoord in het scheidingsproces. “Er komt structuur in de omgangsregeling. Absoluut. Het hoeft alleen niet direct.”

* Vanwege de privacy van alle betrokkenen zijn de namen in dit artikel gefingeerd.