Spelletjes spelen onder het witte doek

Miriam en Nelgina woonden een tijd lang bij dezelfde pleegouders in Zuid-Afrika. In dat gezin zochten de meiden veel steun bij elkaar. Tot Miriam op een dag werd geadopteerd en vertrok. Nelgina bleef achter en dacht dat ze Miriam nooit meer zou zien. Dat pakte anders uit…

Twee jaar later kwam Miriam met haar adoptieouders terug. Dit keer om Nelgina op te halen. Ze werden zusjes! Nelgina: “Ik kon het niet geloven. Ik had op dat moment ook helemaal geen oog voor mijn ouders, ik zag alleen Miriam. Ik was zo ontzettend blij om haar weer te zien.”

Eenmaal in Nederland kon Nelgina het nog steeds maar moeilijk geloven dat zij en Miriam zusjes waren geworden en dat ze voorgoed bij elkaar en bij hun (adoptie)ouders zouden blijven. Miriam woonde toen al twee jaar bij Ron en Coby van Leeuwen. Zij was 5 jaar oud toen ze naar Nederland kwam, Nelgina was bij aankomst 6 jaar. “Miriam stond inmiddels al heel dicht bij ons. Nelgina was van het begin af aan anders. Ze had meer ruimte nodig. En dat is eigenlijk nog steeds zo”, zegt moeder Coby liefdevol lachend.

Levende knuffelbeer

Nelgina had er eerst mee moeten dealen dat Miriam, haar steun en toeverlaat, weg was. Ze dacht: voorgoed. Ze was ervan overtuigd dat ze elkaar nooit meer terug zouden zien. Ook vreesde ze dat een plekje in een fijn gezin voor haar niet weggelegd zou zijn. Nooit kwam er iemand om haar op te halen… Dat wist ze zeker! En toen was daar plotseling Miriam, terug van weggeweest. Nelgina: “We waren weer samen! Onvoorstelbaar. Geweldig. Ik wilde alle verloren tijd inhalen. Ze was mijn levende knuffelbeer, mijn vertrouwenspersoon. Dat was ze toen en dat was ze nu weer, zo voelde dat meteen.”

Om de meiden zo goed mogelijk te kunnen begeleiden schakelden Ron en Coby na terugkomst in Nederland – nu zo’n tien jaar geleden – vrij snel hulp in. De familie kwam in contact met Lidwien Mineur, gespecialiseerd hulpverleenster op het gebied van gehechtheid van kind en ouder. Lidwien werkt als video-interactiebegeleidster bij Adoptievoorzieningen en in haar eigen praktijk, Akka. Bij de familie Van Leeuwen paste ze Sherborne Samenspel toe. Een methode die door bewegingsspel, het lichaamsbewustzijn en het zelfvertrouwen van kinderen verbetert en ook de hechting tussen het kind en zijn ouders versterkt.

Onlangs kwam het hele gezin Lidwien bij toeval tegen op een bijeenkomst van adoptiegezinnen waar Lidwien een workshop over Sherborne Samenspel zou geven. En als donderslag bij heldere hemel kwam alles van toen weer terug bij Nelgina: “Ik heb een fotografisch geheugen. Al die momenten, de gevoelens, ik beleefde ze opnieuw.” Op verzoek van Lidwien klom Nelgina vervolgens op het podium en opende de workshop door haar ervaringen uit het verleden te delen met het publiek.

Slepen, tillen en wiegen

Lidwien: “Ze ging voor de groep ouders staan en vertelde dat zij als klein meisje veel had meegemaakt in Zuid-Afrika. Dat ze op een gegeven moment in een pleeggezin woonde en daar een goede vriendin had. Dat dat meisje werd geadopteerd en dat Nelgina dacht dat ze elkaar nooit weer zouden zien. Tot bijna twee jaar later deze ouders met haar vriendin terugkwamen en ook haar kwamen halen. In Nederland bleek alles anders. De geuren, de kleuren, de gewoonten. Ze woonde er met plezier maar ze dacht ook dat ze bij deze ouders waarschijnlijk toch niet voor altijd zou mogen blijven. De angst weer weg te moeten was er onderhuids altijd. En toen deed ze nieuwe bewegingservaringen op, bijna allemaal in combinatie met een witte doek. Haar ouders wiegden, tilden en sleepten haar en na verloop van tijd ging ze deze ouders vertrouwen. Tot de witte doek niet meer nodig was, hebben de ouders heel veel oefeningen met haar gedaan. Nu is ze een puber. Soms zegt ze tegen haar moeder dat ze niet naar haar hoeft te luisteren: ze is toch haar echte moeder niet. Maar later realiseert ze zich dan weer hoe anders het met haar zou zijn gegaan als ze in Zuid-Afrika was gebleven en beseft ze dat haar ouders er echt voor haar zijn en van haar houden. Nadat ze dit verteld had, liep ze naar haar moeder toe voor een stevige omhelzing. Zij was, net als ik, geëmotioneerd door deze onverwachte verklaring. Daarna liep Nelgina weg om haar eigen programma te gaan volgen.”

Geheel onverwacht heeft Nelgina dus teruggekeken op haar ervaring met Sherborne Samenspel, tien jaar na dato. Een herinnering die ze samenvat als ‘spelletjes doen met een wit laken’, dat klinkt vrij simpel voor iets wat toch een enorme impact heeft gehad op het gezin Van Leeuwen. Met z’n viertjes kijken ze er gezamenlijks nogmaals op terug.

Vader Ron: “Na de komst van Miriam hadden we geregeld dat er hulp zou komen. Dat wilden we bij Nelgina ook. We wilden video-interactiebegeleiding in de periode dat de zussen aan elkaar moesten wennen.” Moeder Coby: “Want dat bleek soms best hard werken en was heel intensief. We hebben Miriam na haar aankomst in Nederland een jaar lang lopen wiegen in een dekentje. Tegen de tijd dat Nelgina kwam, stond Miriam inmiddels al heel dicht bij ons. Nelgina uiteraard nog niet en bij haar verliep de hechting heel anders. We hebben haar veel meer de ruimte moeten geven. Maar ook bij haar is het gelukt. Lidwien heeft er met het Sherborne Samenspel heel goed mee geholpen.” Ron: “Eerst speelden ze als vriendinnen, later werden het echt zussen die heel veel van elkaar houden.”

Goed op elkaar ingespeeld

Nelgina: “Ieder mens, ieder kind is anders. Ik had kennelijk ruimte nodig en ik ben heel erg blij dat papa en mama die hebben gegeven, terwijl ze me ondertussen toch dicht bij zich hebben gehouden. Maar ook dat ze me tegelijk de kans hebben gegeven om alles te verwerken. Soms wil je dat alleen doen omdat het van jou is. Dan moet je aan je kind vragen hoe zij erover denkt. Gewoon vragen, dat is het beste. Miriam was mijn veilige basis en dat is ze nog steeds. Als ik ergens over twijfel, ga ik altijd naar haar om raad.” Miriam: “We voelen elkaar heel goed aan. Soms lijkt het wel of we een tweeling zijn.”

Dat het gezin goed op elkaar is ingespeeld, blijkt ook tijdens het gesprek. Miriam neemt steeds het voortouw, daarna neemt Nelgina het over. Vader en moeder luisteren veel en vullen aan waar nodig of vertellen hun deel van het verhaal. Ron: “In het begin, toen ze weer samen waren, stonden wij eigenlijk aan de zijlijn. Zij waren compleet op elkaar ingespeeld en wij stonden aan de rand. Dat hebben we bewust laten gebeuren, we wilden niet tussenbeide komen. Ondertussen hebben we mede dankzij de methode van Lidwien de hechting op gang weten te brengen. Ze mochten kranten kapot scheuren om hun woede te uiten, blindemannetje spelen en uiteindelijk zelfs van de trap springen om door ons opgevangen te worden. Alles om het vertrouwen te winnen.”

Coby: “Het was nodig om de beschadigingen die ze hadden opgelopen, zoveel mogelijk te herstellen. Zodat ze echt wisten: ik hoef nooit meer weg, alles mag.” Nelgina: “Iedere dag zei ze: je hoeft nooit meer weg, maar ik geloofde er niets van.” Miriam: “Ik hecht misschien sneller.” De twee dames staan inmiddels stevig in hun schoenen en weten heel goed wat ze willen. Miriam volgt een opleiding voor schoonheidsspecialiste en Nelgina wil graag de theater- en musicalwereld in. Allebei stralen ze uit: dat gaat vast lukken!

Sherborne Samenspel

Sherborne Samenspel is een methode gericht op het vergroten van zelfvertrouwen bij kinderen en het versterken van de hechting tussen het kind en zijn ouder(s)/verzorger(s). Dat gebeurt met bewegingsspelvormen die hun oorsprong vinden in de bewegingspedagogiek die halverwege de 20e eeuw is ontwikkeld door de Engelse bewegingspedagoog Veronica Sherborne. Zij legt een duidelijke relatie tussen de fysieke, emotionele en sociale ontwikkeling. Ze zag dat sociaal-emotionele problemen ook tot uiting komen in de lichaamstaal van het kind, die dan bijvoorbeeld verkrampt, gesloten, of juist ongecontroleerd en vluchtig aandoet.

Later is de Sherborne-bewegingspedagogiek internationaal overgenomen en doorontwikkeld, waardoor specialisaties voor verschillende doelgroepen zijn ontstaan. Sherborne Samenspel is een Nederlandse specialisatie, ontwikkeld door Els Hasselaar en Lidwien Mineur, die zich specifiek richt op het versterken van het zelfvertrouwen en de relatie tussen ouder en kind. Binnen deze methode is het niet de Sherborne-begeleider die spelvormen met het kind doet, maar de ouder(s) zelf. Soms heeft een kind in de eerste levensjaren niet genoeg mogelijkheden gehad om positieve lijfelijke leerervaringen op te doen.

Lidwien Mineur: “Veel kinderen met een gebrek aan basisvertrouwen en hechtingsvertroebeling laten op verschillende leeftijdsniveaus ontwikkeling zien. Het is belangrijk dat ouders het kind aandacht geven op het niveau waar het kind op dat moment zit en niet aan hand van zijn eigen leeftijd. Een uitdaging voor de ouders is dat zij soms snel moeten schakelen. Het ene moment moeten ze verwachtingen hebben en ervaringen geven die passen bij een 5-jarig kind, maar tien minuten later moeten ze die bijvoorbeeld bijstellen naar het niveau van een 2-jarig kind, wanneer het kind te veel geprikkeld of overweldigd raakt en zo angstig wordt dat het terugvalt op gedrag dat hoort bij een lager leeftijdsniveau.”

“Met Sherborne Samenspel worden ouders gestimuleerd om, samen met hun kind, sensitief te reageren op lichaamstaal. Ze kunnen hun kind bewegingsspelletjes aanbieden die passen bij de ontwikkelingsfase waarin het kind op dat moment zit. We zien dat hierdoor meer balans ontstaat in de ontwikkelingsniveaus van het kind en dat het plezier in het met elkaar fysiek bezig zijn toeneemt.”

Dankzij Sherborne Samenspel krijgt het kind alsnog de gelegenheid zich gesteund en gekoesterd te voelen door belangrijke volwassenen, en op hen te vertrouwen. Ook leert het kind zijn eigen kracht te ontwikkelen en op een gezonde manier te durven inzetten. Door het kind veel positieve lichamelijke ervaringen te geven, wordt dat deel van de ontwikkeling dat het kind gemist heeft, zo veel mogelijk gecompenseerd.

Tekst: Angela Jans