Uit elkaar maar voor altijd papa en mama

Tekst Chris Thie

Vorm je na een lange en intensieve weg samen met twee adoptiekinderen eindelijk een gezin, ga je uit elkaar. De droom spat uiteen, een nachtmerrie wordt werkelijkheid. Immers, scheiden is wel het laatste waar adoptieouders hun kinderen mee willen confronteren. Toch is het regelmatig een weg die adoptieouders moeten afleggen. Zoals Camilla en Jonathan, een voorbeeld gebaseerd op dagelijkse voorbeelden uit de praktijk van medewerkers van Adoptievoorzieningen.

Na een vrij hobbelige en emotionele procedure adopteren Camilla (35) en Jonathan (42) twee broertjes van drie en vijf jaar oud. In het gezin van hun biologische ouders werden de kinderen zwaar verwaarloosd, waarop de kinderbescherming ingreep en de jongens onderbracht in een groot kindertehuis. Vervolgens gingen ze naar een pleeggezin. Om onduidelijke redenen liep het daar mis. De broertjes moesten terug naar het kindertehuis. Adoptie door Camilla en Jonathan volgde.

De adoptieouders zeggen achteraf dat kennismaking en overdracht een beetje chaotisch verliepen. Maar ook: “De jongens leken wel voorbereid, daar waren we blij mee.” Ze verblijven enkele weken met de kinderen in hun geboorteland. Deze periode is zeer intensief voor iedereen, de jongens zijn extreem druk en opstandig. Ouders hebben het gevoel geen contact met de kinderen te krijgen en door slaaptekort raken ze behoorlijk uitgeput. Ze houden vol en hopen op betere tijden.

Eenmaal terug in Nederland moet Jonathan weer aan het werk. Hij heeft een verantwoordelijke baan en maakt lange dagen. Camilla neemt de zorg voor de jongens volledig op zich en is van plan haar praktijk aan huis weer op te pakken zodra dat kan. Nu is dat nog geen optie. De jongste heeft last van nachtmerries en is heel vaak wakker. Omdat Jonathan vroeg op moet voor zijn werk, is het Camilla die er ’s nachts uit gaat om hun zoontje te troosten, en uiteindelijk lijkt het voor iedereen praktischer dat Camilla bij hem op de kamer gaat slapen. Na een paar maanden lukt het om dit stapsgewijs af te bouwen.

Ruzies over opvoeding

De oudste gaat naar school, hij stroomt in in groep 2. Hij lijkt het leuk te vinden en de ouders bouwen op naar een volledig dagprogramma. Thuis is hij nog heel vluchtig in het contact met zijn nieuwe papa en mama en zoekt hij vaak ruzie met zijn broertje. Hij gedraagt zich soms ook vrij dominant, alles moet dan op zijn manier en hij heeft last van driftbuien die heel lang kunnen duren. Jonathan ziet dit als manipulatief gedrag en pakt hem stevig aan, Camilla denkt dat het beter is begripvol te reageren, maar twijfelt daarover wel een beetje. Ze is teleurgesteld dat de oudste geen band met haar lijkt op te bouwen, het lijkt hem allemaal zo weinig te kunnen schelen en bij conflicten roept hij de naarste dingen tegen haar. Als ze het met Jonathan bespreekt, zegt hij dat hij vindt dat ze het verkeerd heeft aangepakt, en de discussies die hier vaak het gevolg van zijn, brengen hen als ouders niet dichter bij elkaar. Integendeel, Camilla voelt zich alleen staan en baalt dat het haar niet gelukt is haar praktijk weer nieuw leven in te blazen. Ze betrapt zichzelf op gevoelens van afgunst ten opzichte van haar man die buiten het gezin wel een eigen leven heeft. Ze raakt uitgeput en merkt dat ze een kort lontje heeft, waarover ze zich weer schuldig voelt tegenover de kinderen. Jonathan weet niet hoe hij het anders aan moet pakken en trekt zich steeds meer terug. Gesprekken over de opvoeding en hun relatie lopen steeds uit op geschreeuw.

In het jaar dat volgt, leven Camilla en Jonathan steeds meer langs elkaar heen, waardoor de sfeer in huis soms vrij gespannen is. Ondertussen is duidelijk dat de oudste hechtingsproblemen heeft. Die uiten zich in een combinatie van geslotenheid, controlebehoefte en zo nu en dan grensoverschrijdend gedrag, waarmee hij afwijzing lijkt uit te lokken. De jongste heeft opnieuw last gekregen van nachtmerries en verlatingsangst, waardoor hij niet meer naar school wil. De samenwerking met school komt vooral op Camilla neer, omdat Jonathan niet zomaar vrij kan krijgen van zijn werk.

Na verschillende pogingen hun relatie een nieuwe impuls te geven, komen beiden tot de conclusie dat ze er echt niet meer in geloven: ze besluiten te gaan scheiden.

Persoonlijke concessies

Camilla neemt contact op met Adoptievoorzieningen om de situatie te bespreken. Zodra de medewerker de telefoon opneemt, wordt ze overmand door emoties. Ze krijgt de tijd, er is begrip en ze herstelt zich zodat ze haar verhaal kan doen. Haar belangrijkste vragen zijn: Hoe vertellen we het de kinderen? En hoe kunnen we de schade zo veel mogelijk beperken?

Een uitgebreid gesprek volgt over zaken met betrekking tot de scheiding waar Camilla zich zorgen over maakt: de kwetsbaarheid van de kinderen, hun vertrouwen dat weer beschadigd wordt en het schuldgevoel dat beide ouders ervaren. Camilla voelt zich verdrietig voor de kinderen, maar ook vindt ze dat ze faalt in de ogen van de buitenwereld en de instanties die hun de kinderen hebben toevertrouwd. Alleen al dat ze dat hardop durft te zeggen zorgt voor wat opluchting.

Gelukkig lijkt het beide ouders goed te lukken het belang van de kinderen voorop te stellen, ook als ze daarvoor concessies moeten doen ten aanzien van dingen die voor hen persoonlijk lastig zijn. Met behulp van enkele tips uit het telefoongesprek vertellen ze de kinderen gezamenlijk dat ze weliswaar als stel uit elkaar gaan, maar dat ze wel voor altijd hun papa en mama blijven. Met steun van een naast familielid en een goede vriendin komen ze tot een voor iedereen acceptabele verdeling van de zorg voor de kinderen. Vader en moeder maken een duidelijk rooster waarop de kinderen zelf kunnen zien wanneer ze bij wie zijn. Ze komen overeen dat het sowieso het beste is voor de jongens als ze voorlopig gewoon in hun eigen bed slapen. Camilla blijft met hen in het oude huis wonen, vader heeft een kleine tijdelijke woning, waar de jongens op bezoek komen.

Herstel van vertrouwen

Hoewel de broertjes duidelijk last hebben van de scheiding, lijken ze toch best snel weer te herstellen, alsof ze ook opgelucht zijn. De verminderde spanning in huis en de duidelijkheid die is ontstaan, lijken hen te helpen een nieuwe balans te vinden. Ouders praten en ondernemen beiden veel met de jongens als ze bij hen zijn en proberen het tweetal zoveel mogelijk het gevoel te geven dat ze niet hoeven te kiezen tussen vader of moeder.

Als Camilla video-interactiebegeleiding aanvraagt, ondersteunt Jonathan dit en zet zijn handtekening onder de aanvraag. Gaandeweg het traject wordt ook Sherborne Samenspel ingezet, wat een mooi herstel van vertrouwen te zien geeft. De oudste begint nabijheid en troost te aanvaarden nu Camilla de gevoelens achter zijn gedrag nadrukkelijk benoemt, en de jongste slaapt na een half jaar weer in zijn eigen bed. De laatste sessie van de video-interactiebegeleiding wordt zelfs Sherborne Samenspel met beide ouders gedaan, waarbij ouders zittend op de grond met hun ledematen een soort symbolisch nest maken, waar de jongens samen in mogen liggen. Iedereen geniet er zichtbaar van.

WAT HELPT?

  • Aandacht voor wat wél hetzelfde blijft: rituelen, woorden, liedjes, spullen, geuren die niet veranderd zijn.
  • Erkennen, benoemen van en steun geven bij verscheidene en misschien tegenstrijdige gevoelens, fantasieën, angsten, lastig gedrag etc.
  • Plezier maken, lachen, leuke dingen doen, samen bewegen, sporten, creatief zijn, dansen, muziek maken: vormen een uitlaatklep en zorgen voor een gevoel van verbinding.
  • Beeldspraak gebruiken, boekjes
  • Alert zijn op signalen (slaap-, leer-, gedragsproblemen, terugtrekken, agressie, buikpijn)• Compensatie voor onrust en gevoel onveiligheid: fysiek contact (massage), 1-op-1-aandacht, uitleg en voorbereiding, veel bevestiging (expliciet)
  • Leiding nemen op grote lijnen, maar controle geven op details (bijvoorbeeld door keuze of tijd te bieden)
  • Belang van kind voorop, loyaliteitsconflict voorkomen door ouder-/partnerzaken te scheiden, met ex-partner praten in wens in plaats van verwijt
  • Zelfzorg ouders
  • Neutrale steunfiguren in netwerk inschakelen (familie, school)
  • Aandacht voor overgangsmomenten (rust, tijd, ontspanning bij overdracht)